Toplu Teklif Listeniz
Henüz teklif listenize ürün eklemediniz.
Kontaktör ve Termik Röle Seçimi: Motor Koruma Rehberi
03-08-2026
14:57
Pano, Koruma & Şalt
Kontaktör ve Termik Röle Seçimi: Motor Koruma Rehberi
Motor gücüne göre kontaktör AC3 akımı, termik röle ayar aralığı ve yol verme yöntemleri.
Pano, Koruma & Şalt8 dk okumaGüncelleme: 26 Temmuz 2026
Hızlı Cevap
Motor koruması tek cihazla sağlanmaz; üç işlev birlikte kurulur. Kontaktör yükü uzaktan ve otomatik olarak anahtarlar — bir koruma cihazı değildir. Termik röle aşırı yükü ve faz kaybını görür, motoru ısınmadan korur — ancak kısa devreyi kesemez. Kısa devre koruması ise motor koruma şalteri veya uygun sigorta ile sağlanır. Seçimde temel değerler: kontaktör için motor gücü (kW) ve kullanım kategorisi (AC-3), termik röle için motorun etiket akımına göre ayarlanabilen aralık. Termik rölenin ayar düğmesi, motorun etiketindeki anma akımına getirilir — fabrika ayarında bırakılmaz.
- Üç işlev, üç cihaz: anahtarlama (kontaktör) · aşırı yük (termik röle) · kısa devre (şalter/sigorta).
- Termik röle ayarlanır; motorun etiket akımına getirilmeyen röle koruma sağlamaz.
- Kontaktör seçiminde AC-3 kategorisi esastır — AC-1 değerleri motor için yanıltıcıdır.
- Faz kaybı motoru sessizce yakar; termik röle bunu görür ama faz koruma rölesi daha hızlı davranır.
İçindekiler (5 bölüm)
Üç işlev, üç cihaz
Hangi cihaz neye karşı korur?Karıştırılması en yaygın konu
| Cihaz | Kısa devre | Aşırı yük | Faz kaybı | Anahtarlama |
|---|---|---|---|---|
| Sigorta (uygun karakteristik) | Evet | Kısmen | Hayır | Hayır |
| Motor koruma şalteri | Evet | Evet | Modele göre | Manuel |
| Kontaktör | Hayır | Hayır | Hayır | Evet |
| Termik röle | Hayır | Evet | Evet | Hayır |
| Faz koruma rölesi | Hayır | Hayır | Evet (hızlı) | Hayır |
| Kaçak akım rölesi | Hayır | Hayır | Hayır | Hayır |
| Kaçak akım rölesi bu tabloda "hayır" görünse de gereklidir — o, kaçak akıma karşı korur ve motor devresinde de bulunmalıdır. Tablo yalnızca motor arızalarını karşılaştırır. | ||||
Kontaktör seçimi
AC-1 ve AC-3 karıştırılmamalı
Kontaktörlerde birden fazla akım değeri verilir ve bunlar kullanım kategorisine göre değişir:
- AC-1: Rezistif ve az endüktif yükler (ısıtıcı, akkor aydınlatma, direnç fırını). Bu kategoride kontaktör en yüksek değerini gösterir.
- AC-3: Sincap kafesli motorların normal çalıştırma ve durdurma koşulları. Motor uygulamalarında bakılması gereken değer budur.
- AC-4: Motorun ters çevrilmesi, yol alma sırasında kesilmesi gibi ağır koşullar. En düşük değer.
Bir kontaktörün AC-1 değeri 25 A iken AC-3 değeri 9 A olabilir. Motor devresinde AC-1 değerine bakarak seçim yapmak, kontaktörün kısa sürede kontak aşınmasıyla bozulmasına yol açar.
Kontaktör seçim kriterleriSırayla belirlenecek değerler
| Kriter | Nasıl belirlenir | Dikkat |
|---|---|---|
| Kullanım kategorisi | Yükün tipine göre: motor → AC-3, rezistif → AC-1, ağır koşul → AC-4 | Katalogda hangi kategori değerine baktığınızı kontrol edin |
| Anma akımı / güç | Motorun etiket akımı ve gücü (kW). AC-3 kW değeri motora uygun olmalı | Sınırda seçmeyin; bir kademe pay bırakın |
| Kutup sayısı | Trifaze motor → 3 kutuplu; nötr de kesilecekse 4 kutuplu | Trifazede üç fazın birlikte kesilmesi gerekir |
| Bobin gerilimi | Kumanda devrenize göre: 230 V AC, 24 V AC/DC, 400 V AC | En sık yapılan sipariş hatası; bobin gerilimi ayrıca belirtilir |
| Yardımcı kontak | Kumanda ve sinyal devreleri için NO/NC kontak sayısı | Sonradan eklenebilen modüller vardır |
| Anahtarlama sıklığı | Saatte kaç kez devreye girecek | Yüksek sıklıkta kontak ömrü belirleyici olur |
| Ortam sıcaklığı | Pano içi sıcaklık yüksekse akım kapasitesi düşer | Üretici derating tablosuna bakın |
Termik röle ayarı
Fabrika ayarında bırakılan termik röle koruma sağlamaz
Termik rölenin üzerinde bir ayar skalası ve düğme bulunur (örneğin 5,5-8 A). Bu düğme, korunacak motorun etiketindeki anma akımına getirilmelidir.
- Ayar motorun akımından yüksekse: Röle, motor aşırı yüklendiğinde açmaz. Motor sessizce ısınır ve sargılar yanar. Koruma yok demektir.
- Ayar çok düşükse: Motor normal çalışmada bile durur; işletme kesintiye uğrar ve genelde "röle bozuk" denip ayar sonuna kadar açılır — bu da ilk maddeye döner.
Doğru yol: Motorun etiketindeki anma akımını okuyun, rölenin ayarını o değere getirin. Motor yıldız/üçgen bağlanıyorsa fiilen kullanılan bağlantıdaki akım esas alınır. Ayarlanan değeri pano etiketine ve bakım kaydına yazın — böylece sonraki bakımda kimse rastgele değiştirmez.
Motor devresi kurgu seçenekleriHangi durumda hangi kombinasyon
| Kurgu | Bileşenler | Nerede uygun |
|---|---|---|
| Motor koruma şalteri + kontaktör | MPCB (termik + manyetik) + kontaktör | Küçük ve orta motorlar; kompakt, az bileşen, hızlı montaj |
| Sigorta + kontaktör + termik röle | Sigorta/şalter + kontaktör + termik röle | Klasik ve en yaygın kurgu; parça bulunabilirliği yüksek |
| + Faz koruma rölesi | Yukarıdakilere ek | Faz kaybının kritik olduğu tesisler; daha hızlı ve kesin koruma |
| Yıldız-üçgen yol verici | 3 kontaktör + zaman rölesi + termik röle | Büyük motorlarda yol alma akımını düşürmek için |
| Yumuşak yol verici (soft starter) | Elektronik yol verici + koruma | Mekanik zorlanmanın azaltılması gereken uygulamalar |
| Frekans konvertörü (VFD) | Sürücü + uygun koruma + B tipi RCD | Devir ayarı gereken pompa ve fanlar; büyük enerji tasarrufu |
| Frekans konvertörlü uygulamalarda kaçak akım koruması B tipi olmalıdır — konvertör düz doğru akım bileşeni üretir ve A tipi röle bunu göremez. Bkz. kaçak akım rölesi seçimi. | ||
Frekans konvertörü: koruma değil, tasarruf aracı
Fan ve pompa gibi yükler çoğu zaman tam kapasitede çalışmak zorunda değildir. Frekans konvertörü (VFD) motorun devrini düşürdüğünde tüketim, devirle doğrusal değil küpüyle yaklaşık orantılı olarak azalır — bu yüzden %20'lik bir devir düşüşü bile büyük kazanç yaratır. Vana kısarak debi ayarlamak yerine sürücü kullanmak, kısılan enerjiyi ısıya çevirmeyi bırakmak demektir. Ancak sürücü bir koruma cihazı değildir: kendi içinde motor koruma fonksiyonları bulunsa da devrenin kısa devre koruması ve uygun tipte kaçak akım koruması ayrıca kurulmalıdır. Tasarruf tarafı: elektrik faturasını düşürmenin 15 yolu.
Kurulum ve bakım
Motor devresi kontrol listesi
- Kısa devre koruması var mı? Termik röle tek başına yeterli değildir.
- Kontaktör AC-3 değeri motora uygun mu? AC-1 değerine bakarak seçim yapılmamalı.
- Bobin gerilimi kumanda devrenize uygun mu? En sık sipariş hatası.
- Termik röle motorun etiket akımına ayarlandı mı? Fabrika ayarında bırakılmamalı.
- Ayar değeri kayda geçirildi mi? Pano etiketine ve bakım defterine yazın.
- Kablo kesiti motor akımına uygun mu? Bkz. kablo kesiti hesaplama.
- Faz sırası doğru mu? Motorun dönme yönü kritikse devreye almadan önce kontrol edilmeli.
- Kaçak akım koruması var mı ve tipi doğru mu? Frekans konvertörlü devrede B tipi gerekir.
- Kumanda devresi etiketli mi? Buton, sinyal lambası ve kontaklar numaralandırılmalı.
- Periyodik kontrol: Kontaktör kontak aşınması, termik röle ayarının değişmemiş olması, klemens sıkılığı ve pano içi sıcaklık.
Kontaktör "vızıldıyor" ise
Kontaktörden gelen sürekli vızıltı genellikle üç sebepten kaynaklanır: (1) Bobin gerilimi düşük — kumanda devresindeki gerilim düşümü bobini tam çekmemesine yol açar; kumanda kablosu uzunsa kesiti kontrol edilmeli. (2) Manyetik yüzeyler kirli veya aşınmış — nüve yüzeyindeki toz, pas veya deformasyon tam oturmayı engeller. (3) Gölge halkası kırılmış — AC bobinli kontaktörlerde titreşimi bastıran halka hasar görmüştür. Vızıldayan bir kontaktör hem gürültü hem ısınma ve kontak aşınması demektir; sebebi bulunmalı, gerekiyorsa cihaz değiştirilmelidir.
Sonraki adım
Panonun bütünü için elektrik panosu ve koruma ekipmanları rehberi. Büyük akımlı ana koruma için MCCB ve MCB farkı.
Kablo ve sigorta tarafı için sigorta amper seçimi ve B, C, D eğrileri. Trifaze konusunda trifaze ve monofaze farkı.
İşletme tarafında reaktif güç cezası ve kompanzasyon ile pano bakım prosedürü. Ürün gamı için Siemens şalt ürünleri.
Bu içerikte geçen ürünler Şahin Elektrik stoğunda
Sıkça Sorulan Sorular
Kontaktör ile termik röle arasındaki fark nedir?
Tamamen farklı işler yaparlar. Kontaktör bir anahtardır: bobinine gerilim verildiğinde kontakları kapanır, kesildiğinde açılır. Yükü uzaktan, otomatik veya kumanda devresi üzerinden açıp kapatmayı sağlar — hiçbir arızaya karşı koruma sağlamaz. Termik röle ise bir koruma cihazıdır: motorun çektiği akımı izler, aşırı yük veya faz kaybı durumunda bimetal elemanı ısınarak kontaktörün bobin devresini keser ve motoru durdurur. İkisi birlikte, ayrıca bir de kısa devre koruması ile kullanılır.
Termik röle nasıl ayarlanır?
Termik rölenin üzerinde bir ayar skalası ve düğme bulunur (örneğin 5,5-8 A aralığı). Bu düğme, korunacak motorun etiketindeki anma akımına getirilir. Fabrika ayarında bırakmak yaygın bir hatadır: ayar motorun akımından yüksekse röle koruma sağlamaz, düşükse motor normal çalışmada durur. Motor etiketindeki akım değeri, motorun bağlantı şekline (yıldız/üçgen) göre değişebilir — fiilen kullanılan bağlantıdaki akım esas alınır. Ayar yapıldıktan sonra değerin pano etiketine ve bakım kaydına yazılması önerilir.
Kontaktör seçerken hangi değere bakmalıyım?
Kontaktörlerde iki farklı akım değeri verilir ve karıştırılması yaygın bir hatadır. AC-1 kategorisi rezistif yükler içindir (ısıtıcı, aydınlatma) ve daha yüksek bir sayı gösterir. AC-3 kategorisi ise sincap kafesli motorların normal çalıştırma ve durdurma koşullarını tanımlar — motor uygulamalarında bakılması gereken değer budur. Bir kontaktörün AC-1 değeri 25 A iken AC-3 değeri 9 A olabilir. Motor seçiminde kontaktörün AC-3 kW / AC-3 akım değeri, motorun gücüne ve akımına uygun olmalıdır. Ayrıca bobin gerilimi (230 V AC, 24 V DC vb.) kumanda devrenize uygun seçilmelidir.
Termik röle kısa devreyi keser mi?
Hayır. Termik röle gecikmeli çalışır: bimetal elemanın ısınıp bükülmesi zaman alır ve bu, motorun normal yol alma akımında gereksiz açma olmasını engeller. Ancak bir kısa devrede akım anında binlerce ampere çıkar ve termik rölenin tepki süresi çok yavaş kalır — röle ve kontaktör zarar görür. Bu yüzden motor devresinde ayrıca kısa devre koruması gerekir: motor koruma şalteri (termik + manyetik birlikte) veya uygun karakteristikte sigorta. Yaygın kurgu: motor koruma şalteri + kontaktör + termik röle üçlüsüdür.
Motor koruma şalteri ile termik röle aynı şey mi?
Değil, ama işlevleri kısmen örtüşür. Motor koruma şalteri tek cihazda hem termik (aşırı yük) hem manyetik (kısa devre) koruma sunar ve ayarlanabilir; bu yüzden küçük motor devrelerinde tek başına yeterli olabilir. Termik röle ise yalnızca aşırı yük korumasıdır ve kısa devre için ayrıca sigorta/şalter gerekir. Pratik seçim: küçük ve basit devrelerde motor koruma şalteri + kontaktör; daha büyük veya özel gereksinimli devrelerde sigorta + kontaktör + termik röle. Her iki kurguda da anahtarlama işini kontaktör yapar.
Faz kaybı motoru neden yakar?
Trifaze bir motorda bir faz kesildiğinde motor durmaz — kalan iki faz üzerinden dönmeye devam eder. Ancak aynı gücü iki fazdan çekmek zorunda kaldığı için bu iki fazdaki akım belirgin şekilde yükselir ve sargılar aşırı ısınır. Sigorta bu durumu genelde göremez (akım anma değerini hemen aşmayabilir), ama motor birkaç dakika içinde yanabilir. Termik röle faz kaybını algılar ve açar; modern rölelerde bu özellik "faz kaybı duyarlılığı" olarak belirtilir. Daha hızlı ve kesin koruma için ayrıca faz koruma rölesi kullanılır — bu cihaz faz kaybını, faz sırası hatasını ve düşük/yüksek gerilimi de izler.
Emin değil misiniz?
Seçimi bize doğrulatın — ücretsiz
Hesabınızı yaptınız ama sorumluluk büyükse, değerleri bize yazın. 1967'den beri sahada olan ekibimiz uygun ürünü ve alternatifini dakikalar içinde teyit eder.
İlgili içerikler
Küme rehberiElektrik Panosu ve Koruma Ekipmanları RehberiİlgiliKaçak Akım Rölesi Nedir? 30 mA ve 300 mA Farkı, Seçim RehberiİlgiliSiemens Şalt Ürünleri Rehberi: Sigorta, Şalter ve Kontaktör SeçimiİlgiliKompakt Şalter (MCCB) ve Otomatik Sigorta (MCB) FarkıİlgiliSigorta Nedir? W Otomat ve B, C, D Eğrileri Arasındaki FarkİlgiliTrifaze ve Monofaze Farkı: Hangisi Ne Zaman Gerekir?İlgiliReaktif Güç Cezası Nedir? Kompanzasyon RehberiİlgiliElektrik Panosu Etiketleme ve Periyodik Bakım Prosedürü
ŞE
Şahin Elektrik Teknik EkibiElektrik malzemesi ve aydınlatma · 1967'den beri
Bu içerik, Şirinevler'deki mağazamızda ve saha projelerinde gün içinde yüzlerce malzeme seçimi yapan satış-teknik ekibimiz tarafından hazırlanır; yayına girmeden önce tesisat uygulamasında deneyimli bir ekip üyesi tarafından teknik doğruluk açısından kontrol edilir.
Sorumluluk sınırı: Buradaki bilgiler seçim ve ön değerlendirmeye yardımcı olmak için hazırlanmıştır; proje bazlı bağlayıcı hesap ve uygulama yerine geçmez. Enerji altındaki her işi yetkili elektrikçiye yaptırın.
Kaynaklar ve referans standartlar
- TS EN 60947-4-1 — Kontaktörler ve motor yol vericiler
- TS EN 60947-2 — Devre kesiciler
- TS EN 60947-5-1 — Kumanda devresi cihazları
- TS HD 60364-5-53 — Anahtarlama ve kumanda cihazlarının seçimi
- TS EN 60034 serisi — Döner elektrik makineleri