Elektrik Çarpması: İlk Yardım ve Önleme Rehberi

İlk ve değişmez kural: akım altındaki kişiye çıplak elle dokunmayın. Dokunan kişi de akım yoluna girer ve ikinci kazazede olur — bu, elektrik kazalarında sık görülen bir durumdur. Sıra şudur: (1) Enerjiyi kesin — panodan sigortayı/ana şalteri kapatın veya cihazın fişini çekin. (2) Kesemiyorsanız kişiyi kaynaktan ayırın: kuru ve yalıtkan bir cisim kullanın (kuru tahta, plastik sap, kalın kuru kumaş); kendiniz kuru ve yalıtkan bir zeminde durun; metal ve ıslak hiçbir şey kullanmayın. (3) 112'yi arayın. (4) Bilinç ve solunumu kontrol edin. (5) Kişiyi gereksiz yere hareket ettirmeyin — düşme varsa omurga yaralanması olabilir.

Çünkü akım, en kolay yolu bulup toprağa akmaya devam eder. Kazazede hâlâ enerjili bir kaynağa temas hâlindeyse, ona dokunan kişi yeni bir akım yolu oluşturur — akım kurtarıcının vücudundan geçerek toprağa gider. Sonuç, tek kazazede yerine iki kazazede olmasıdır ve bu durumda kimse yardım çağıramaz. Ayrıca elektrik akımı kaslarda kasılmaya yol açtığı için kazazede kaynağı bırakamıyor olabilir; bu, dışarıdan "tutunuyor" gibi görünür. Bu yüzden müdahale sırası her zaman aynıdır: önce enerjiyi kes, sonra dokun. Enerji kesilemiyorsa yalıtkan bir cisimle ayırma yapılır ve bu sırada kurtarıcının da yalıtkan/kuru zeminde durması gerekir.

Evet, mutlaka. Elektrik çarpmasında dış görünüş yanıltıcıdır ve bu, en çok gözden kaçan noktadır. Sebepleri: (1) Kalp ritmi bozuklukları çarpma anından saatler sonra ortaya çıkabilir; bu yüzden gözlem gerekir. (2) İç yanıklar — akım vücuttan geçerken derin dokularda hasar bırakabilir; ciltte küçük görünen giriş-çıkış noktalarının altında ciddi hasar olabilir. (3) Kas hasarı böbrekleri etkileyebilir. (4) Düşmeye bağlı kırık, kafa ve omurga yaralanmaları hemen belirti vermeyebilir. Bu yüzden kural nettir: elektrik çarpan herkes, kendini iyi hissetse bile tıbbi değerlendirmeden geçmelidir. Kişiyi "bir şeyi yok" diyerek göndermeyin.

Yüksek gerilimde kurallar tamamen farklıdır ve müdahale edilmez. Kopmuş bir enerji hattı, direğe temas eden bir araç veya trafo bölgesindeki bir kaza durumunda: (1) Kesinlikle yaklaşmayın. Yüksek gerilimde akım havadan atlayabilir; temas etmeden de çarpılabilirsiniz. (2) Adım gerilimine dikkat edin: Enerjili bir hattın düştüğü noktanın çevresinde toprak üzerinde gerilim farkı oluşur; adım atarken iki ayak arasındaki fark akıma yol açar. Bu bölgeden uzaklaşmak gerekiyorsa küçük, sürtünmeli adımlarla veya ayaklar bitişik zıplayarak uzaklaşılır. (3) Aracın içindeyseniz genellikle en güvenli yer araç içidir; yangın gibi zorunluluk yoksa dışarı çıkmayın. (4) 112'yi ve dağıtım şirketini arayın ve çevredekileri uzaklaştırın.

Hayır. Su iletkendir; enerjili bir ekipmana su dökmek, suyu bir akım yolu hâline getirir ve söndürmeye çalışan kişiyi çarpar. Doğru sıra: (1) Mümkünse enerjiyi kesin — ana şalteri kapatmak, yangının elektriksel karakterini ortadan kaldırır. (2) Uygun söndürücü kullanın — elektrikli ekipman yangınları için uygun olduğu belirtilen söndürücüler (kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli tipler) kullanılır; söndürücünün üzerindeki uygunluk bilgisine bakın. (3) Yangın büyükse söndürmeye çalışmayın: ortamı boşaltın, kapıları kapatın ve itfaiyeyi (112) arayın. Duman zehirlenmesi, alevden daha hızlı öldürür. Bkz. elektrik yangını sebepleri.

Önleme, müdahaleden çok daha etkilidir ve birkaç somut önleme dayanır: (1) Çalışan bir kaçak akım rölesi — hayat kurtarma işlevi doğrudan budur; test butonu periyodik denenmeli. (2) Sağlam topraklama tesisatı — periyodik ölçülmeli. (3) Hasarlı kablo ve fişlerin kullanılmaması. (4) Islak ellerle ve ıslak zeminde elektrikli cihaza dokunmamak. (5) Banyo ve mutfakta uygun ekipman ve konum kurallarına uyulması. (6) Çocuk korumalı prizler. (7) Panoların kilitli tutulması ve yetkisiz müdahale edilmemesi. (8) Enerji kesme ve doğrulama alışkanlığı — bkz. faz-nötr testi. İş yerlerinde bunlar ayrıca kayıt altına alınır: iş yerlerinde elektrik güvenliği.