Acil Aydınlatma ve Yönlendirme Armatürleri: Yönetmelik Zorunlulukları

Kapsam yapı türüne ve kullanım amacına göre belirlenir; genel olarak insanların toplu hâlde bulunduğu ve tahliyenin planlanması gereken yapılarda zorunludur: ticari mekânlar ve mağazalar, AVM'ler, ofis binaları, okul ve kreşler, hastane ve sağlık kuruluşları, otel ve konaklama tesisleri, sinema-tiyatro-toplantı salonları, kapalı otoparklar, yüksek yapılar, sanayi tesisleri, kamu binaları. Konutlarda ortak alanlar (merdiven, koridor, otopark) kapsama girebilir. Kendi yapınız için bağlayıcı kapsamı yürürlükteki Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve varsa proje şartnamesi üzerinden teyit etmelisiniz.

Asgari çalışma süresi yapı sınıfına ve kullanım amacına göre değişir; yönetmelik ve TS EN 1838 belirli senaryolar için asgari süreler tanımlar. Piyasadaki armatürler genellikle 60, 120 veya 180 dakika süre sınıflarında üretilir. Kritik nokta şudur: etiketteki süre yeni pil için geçerlidir. Pil yaşlandıkça gerçek süre kısalır ve armatür dışarıdan çalışıyor görünse bile kesintide beklenen süreyi tutmaz. Bu yüzden yalnızca doğru süre sınıfını seçmek değil, periyodik test yapmak da zorunludur.

Kalıcı (sürekli yanan / permanent): Armatür normal şartlarda da yanar, enerji kesildiğinde pille yanmaya devam eder. Exit yönlendirme armatürlerinde tercih edilir — çıkış işareti her zaman görünür olmalıdır. Kalıcı olmayan (non-permanent): Normal şartlarda sönüktür, yalnızca enerji kesildiğinde pille yanar. Kaçış yolu aydınlatmasında kullanılır; enerji tasarrufu sağlar. Karma (combined): İki işlevi bir arada sunar. Seçim, armatürün işlevine göre yapılır: yönlendirme sürekli, kaçış yolu aydınlatması kesintide.

İki tip test vardır. İşlev testi (kısa test): Armatürün pile geçip yandığının kontrolü — test butonu veya devre kesilerek yapılır, kısa sürelidir ve sık aralıklarla (tipik olarak aylık) yapılması önerilir. Süre testi (tam boşaltma): Armatürün etiketindeki süre boyunca (60/120/180 dakika) yanmaya devam edip etmediğinin kontrolü — daha uzun aralıklarla (tipik olarak yıllık) yapılır ve pil sağlığını gerçekten ortaya koyan tek testtir. Her iki testin kayıt altına alınması gerekir; denetimde ve sigorta hasar dosyasında bu kayıt istenir. Büyük tesislerde otomatik test özellikli armatürler bu yükü ortadan kaldırır.

Bazı durumlarda evet — acil aydınlatma dönüşüm kiti (emergency conversion kit) mevcut bir armatüre eklenerek onu kesintide belirli bir süre yanacak hâle getirir. Kit; şarj devresi, pil ve inverter içerir. Ancak dikkat edilecek noktalar var: (1) kit armatürün gücüne ve tipine uyumlu olmalı; (2) dönüşümden sonra armatürün acil modda vereceği ışık, normal moddan belirgin şekilde düşüktür — aydınlık hesabı bu düşük değerle yapılır; (3) armatür içinde kit ve pil için yer olmalı; (4) yönlendirme (exit) işlevi için işaretli armatür gerekir, dönüşüm kiti bunu sağlamaz. Şartnameye tabi projelerde sertifikalı acil armatür tercih edilmelidir.

Bu, yapının yangın güvenliği gereksinimlerine bağlıdır. Pilli (kendi içinde bataryası olan) armatürlerde normal besleme kablosu yeterli olabilir. Ancak merkezi bataryalı sistemlerde ve yangın sırasında çalışmaya devam etmesi gereken devrelerde fonksiyon sürekliliği olan kablo (FE180 / E30-E90) aranır — çünkü besleme hattı ateşte kesilirse armatür de söner. Ayrıca kaçış yollarında halojensiz kablo (duman ve asit gazı yaymayan) gereksinimi gündeme gelir. Kritik detay: FE180 performansı, kabloyu taşıyan askı ve kelepçe sisteminin de ateşte dayanmasına bağlıdır. Ayrıntı: yangına dayanıklı kablo.